TMMOB Şehir Plancıları Odası İzmir Şubesi, eski Buca Cezaevi alanının bir kısmını yapılaşmaya açmayı amaçlayan imar planı değişikliği girişimine karşı çıkarak, alanın kamusal niteliğinin muhafaza edilmesi çağrısında bulundu. Oda, bu girişimin, yürürlükteki yargı kararları ve planlarla çeliştiğini ifade etti.
İMAR PLANI MECLİS GÜNDEMİNDE
İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi’ne, İller Bankası'nın talebi doğrultusunda, Buca Eski Cezaevi alanının bir kısmının yapılaşmaya açılmasını öngören bir imar planı değişikliği önerildi. TMMOB Şehir Plancıları Odası, bu plan değişikliğinin kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla gündeme getirildiğini belirtti.
“BU ALAN SADECE BİR ARSA DEĞİL, KENTSEL HAFIZADIR”
Buca Cezaevi’nin fiziksel bir alanın ötesinde bir anlam taşıdığına dikkat çekilen açıklamada, alanın toplumsal hafıza açısından önem taşıdığı şu şekilde ifade edildi:
“Buca Cezaevi; fikirleri nedeniyle tutuklanan birçok politik mahkûmun ve ailelerinin insan hakları açısından yaşadığı kabul edilemez uygulamalara tanıklık etmiş, toplumsal hafızada derin izler bırakmış bir alandır. Bu tür bir alanın tartışma yapılmadan yıkılması ve günümüzde sadece mülkiyet ile maliyet üzerinden ele alınması, kentsel hafızanın göz ardı edilmesidir.”
PLAN DEĞİŞİKLİĞİ GEREKÇESİ
İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi’ne sunulan imar planı değişikliği, İller Bankası'nın talebi üzerine gündeme gelmiştir. Kamuoyunda ve meslek çevrelerinde ciddi kaygılara yol açan bu durum, alanın geleceği ile ilgili daha önce alınmış yargı kararları ve toplumsal duyarlılıkla çelişki içermektedir. Bu basın açıklaması da söz konusu plan değişikliği yüzünden yapılmaktadır.
YIKIM SÜRECİ VE BELİRSİZLİKLER
Uzun süredir İzmir kamuoyunun gündeminde olan Buca Eski Cezaevi, 2022 yılı başında aceleyle, hukuki dayanakları sorgulanır bir şekilde ve toplumsal mutabakat gözetilmeden yıkıldı. Yıkım sürecinde ve sonrasında alanın geleceğine dair belirsizlikler çözülmedi ve kamuoyunun uyarıları dikkate alınmadı.
KAMUSAL ALANTAKI HİSSETTİĞİ KAYIP
Bu alan sadece fiziksel bir mekan değildir. Buca Cezaevi, birçok politik mahkûmun haksız yere tutuklandığı ve insan hakları ihlallerine tanıklık eden bir yer olarak toplumsal hafızada yer etmiştir. Alanın tartışmasız bir şekilde yıkılması ve yalnızca mülkiyet ve maliyet meseleleri etrafında değerlendirilmesi, kentsel hafızanın hiçe sayılmasıdır.
YARGI KARARLARI VE KAMUSAL ALAN İHTİYACI
Yıkım sonrası süreçte, alanın kamusal açık alan olarak değerlendirilmesine dair önemli bir toplumsal irade oluşmuş ve bu doğrultuda açılan davalar sonucunda yüksek yoğunluklu yapılaşma öngören planlar yargı kararlarıyla iptal edilmiştir. Bu yargı kararları, alanın yapılaşmaya açılmasının şehircilik ilkeleri ve kamu yararıyla bağdaşmadığını ortaya koymaktadır.
BELEDİYE PLAN KARARINA ÇELİŞEN YENİ GİRİŞİM
Bu süreçte İzmir Büyükşehir Belediyesi, alanın kamusal alan olarak değerlendirilmesine ilişkin bir plan kararı almış olup, bu karar hem hukuken hem de toplumsal açıdan yerinde bir yaklaşım olarak kabul edilmektedir. Ancak, İller Bankası’nın talebi gerekçe gösterilerek, bu karardan vazgeçilmesi ve alanın yeniden yapılaşmaya açılmasına yönelik plan değişikliğinin gündeme getirilmesi, hukuki ve kurumsal çelişkilere yol açmaktadır.
KAMU MÜLKİYETİ VE RANT TARTIŞMASI
Kamu mülkiyetinde bulunan bir alana, başka bir kamu kurumu tarafından kamusal hizmet amacıyla kullanılmasını talep eden bir durumda, mülk sahibi kurumun bedel talep etmesi kamu yararı açısından açıklanabilir bir durum değildir. Buna rağmen, alanın ekonomik bir değer olarak değerlendirilmesi kabul edilemez bir yaklaşımdır. İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin bu tutumu, kamu yararı açısından büyük bir sorun teşkil etmektedir.
YAPILAŞMANIN KENT ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ
Yaklaşık 80.000 m²'lik alanın yapılaşmaya açılması halinde;
Buca’da mevcut trafik yoğunluğu daha da artacak,
Yüksek yapılaşma ve nüfus yoğunluğu altyapı sorunlarını derinleştirecek,
Kent parkı gibi nadir bir kamusal alan kalıcı olarak kaybolacak,
Deprem riski yüksek olan bölgede toplanma ve geçici barınma alanı olarak kullanılabilecek önemli bir alan yok olacaktır.
KENT SUÇU UYARISI
Bu nedenlerle, Buca Eski Cezaevi alanının yapılaşmaya açılması, İzmir’in kent suçu kaydına bir suçun daha eklenmesi anlamına gelecektir.
İZMİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ’NE ÇAĞRI
TMMOB Şehir Plancıları Odası İzmir Şubesi olarak, İzmir Büyükşehir Belediyesi'ni, İller Bankası'nın talebi doğrultusunda alanı yapılaşmaya açmayı öngören plan değişikliğini derhal geri çekmeye ve alanın tamamının kamusal kullanım olarak tanımlandığı mevcut plan kararına sahip çıkmaya davet ediyoruz.
KAMU KURUMLARINA VE KENTLİLERE ÇAĞRI
Tüm kamu kurumlarına, kamusal sorumlulukla hareket etmeye ve kentsel hafızayı, kamu yararını yok sayan yaklaşımları terk etmeye çağırıyoruz. Bunun yaninda tüm kentlileri, meslek örgütlerini ve ilgili kurumları, bu alanın kamusal alan olarak kalması için belirgin bir tutum almaya davet ediyoruz.
HUKUKİ MÜCADELE VURGUSU
Buca Eski Cezaevi alanında mevcut olan kamusal kullanım kararlarını değiştirmek suretiyle alanı yapılaşmaya açmaya yönelik her türlü girişime karşı, mesleki ve kamusal sorumluluğumuz gereği tüm hukuki haklarımızı kullanacağımızı kamuoyuna duyururuz.
