İzmir Körfezi’nde yolcu taşımacılığı, kentin denizle olan güçlü ilişkisinin en önemli sembollerinden birini oluşturan yaklaşık 150 yıllık bir geçmişe sahiptir. Bu süreçte bazı vapurlar, sadece bir ulaşım aracı değil, aynı zamanda İzmir’in tarihi ve kültürel belleğinin bir parçası haline geldi. Bu simgeler arasında, isimlerini Mustafa Kemal Atatürk’ün verdiği Sur ve Efes vapurları öne çıkıyor.
İzmir Körfezi’nde 150 Yıllık Deniz Ulaşımı
19. yüzyılın ortalarından itibaren İzmir’in bir ticaret ve liman kenti olarak hızla büyümesi, deniz ulaşımına olan ihtiyacı artırdı. Bu dönemde, körfez içinde ve çevresindeki iskeleler arasında düzenli vapur seferleri başladı.
Konak, Alsancak, Karşıyaka ve Bostanlı gibi bölgelerde iskelelerin inşasıyla, deniz yolculuğu İzmirlilerin günlük yaşamlarının vazgeçilmez bir parçası haline geldi.
1884 yılında İzmir Hamidiye Vapur İşletmesi ile şehir içi deniz taşımacılığı düzenli şekilde başlatıldı ve bu süreç, günümüzde İzdeniz tarafından sürdürülen modern vapur işletmeciliğinin temelini oluşturdu.
İzmir’in İlk ve Efsane Vapurları
İzmir deniz ulaşımı tarihinde tanınan vapurlar genellikle Sur, Efes, Selçuk ve Bergama olarak bilinir.
Sur ve Efes vapurları: 1938 yılında
Selçuk ve Bergama vapurları: 1954 yılında
Almanya’da inşa edilmiştir. Ancak, Sur ve Efes’i diğerlerinden ayıran özelliği, bu iki vapurun İzmir Körfezi için özel olarak tasarlanan ilk vapurlar olmalarıdır.
Dahası, bu vapurların isimleri bizzat Atatürk tarafından verilmiştir. Bu yönleriyle Sur ve Efes, sadece teknik olarak birer deniz aracı değil, aynı zamanda Cumhuriyet tarihinin de sessiz tanıkları olarak kabul edilmektedir.
Dış Görünümleriyle Birbirlerinden Ayrıldılar
Yapısal olarak benzerlik göstermelerine karşın, bu dört vapur belirgin tasarım farklılıkları ile birbirinden ayrılmıştır:
Sur ve Efes vapurları
- Ön güvertede ikinci kat bulunmaktadır.
- Bacaları silindir şeklinde tasarlanmıştır.
Selçuk ve Bergama vapurları
- Ön güvertede ikinci kat yoktur.
- Bacaları kavisli bir yapıya sahiptir.
Özellikle Selçuk ve Bergama vapurlarının kavisli bacaları, ilerleyen yıllarda Denizcilik Bankası’nın kumbara modellerine ilham kaynağı olmuş ve bu detay, vapurların kültürel etkisini gözler önüne sermiştir.
Bergama Vapuru Hala Körfezde
1980’lerin sonlarına gelindiğinde Sur, Efes ve Selçuk vapurları ekonomik ömürlerini tamamlayarak hizmetten çekilmişlerdir.
Fakat Bergama Vapuru, İzmir denizcilik tarihinin canlı bir temsilcisi olarak kalmıştır.
1985: Alaybey Tersanesi’nde kapsamlı bakım yapılmıştır.
2001: Tam yenileme süreci gerçekleştirilmiştir.
Bugün Bergama Vapuru, İzdeniz filosu içinde İzmir Körfezi’nde seferlerine devam etmekte ve kentin geçmişi ile bugünü arasında bir köprü oluşturmaktadır.
İzmir’in Denizle Yazılmış Tarihi
Atatürk’ün isim verdiği Sur ve Efes vapurları, İzmir Körfezi’nde yalnızca yolcu taşımakla kalmadı; aynı zamanda bir dönemin ruhunu, Cumhuriyet’in denizcilik vizyonunu ve İzmir’in denizle ilişkisini de temsil etti.
Bugün Bergama Vapuru’nun hâlâ körfezde seyretmesi, bu zengin mirasın yaşatıldığını göstermektedir.
