İzmir'de uzun zamandır atıl durumda bulunan eski Buca Cezaevi alanı üzerine tartışmalar sürüyor. İller Bankası ile İzmir Büyükşehir Belediyesi bürokratlarının ortaklaşa hazırladığı plan değişikliği önerisi, Buca Belediye Meclisi'nin gündemine geldi. Bu kapsamda, Buca Cezaevi arazisine dair 1/1000 ölçekli İmar Planı Değişikliği önerisi, şubat ayındaki olağan meclis toplantısının ilk oturumunda ele alındı. Buca Belediye Meclisi, eski Buca Cezaevi arazisine ilişkin imar planlarını oy birliğiyle onayladı. Toplamda yaklaşık 78 bin metrekarelik alanı kapsayan planda, 40 bin 200 metrekarelik bölüm yapılaşmaya açılırken, 16 bin 560 metrekarelik alan yeşil alan olarak ayrıldı.
Tugay'ın Açıklamaları
İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay, Buca Cezaevi ile ilgili son açıklamalarında; “Şehrin en merkezi alanlarından birinde, tamamen atıl ve bakımsız durumda duran büyük bir alan var. Buranın yeşil alan olmasını bizler de istedik. Ancak İller Bankası’nın mülkiyetinde olduğu için bu şekilde kullanılmaması konusunda oldukça kararlılar. Eğer alanı tamamen yeşil alan haline getirirsek, kısa bir süre içerisinde İzmir Büyükşehir Belediyesi’nden büyük bir tazminat talep edecekler. Mevcut hesaplamalara göre bu yük 18 milyar lira civarında. Böyle büyük bir tutarı oraya harcamaktansa alternatif çözümler üretmeyi düşündük” ifadelerini kullandı.
CHP'li Bakan ve Tugay Arasındaki Tartışma
Eski Buca Cezaevi’nin yıkılmasının ardından alanın değerlendirilmesine dair süreç, siyasi çekişmelere neden oldu. Yargıdan dönen planlar sonrasında İller Bankası’na devredilen arazide CHP’li Murat Bakan ile Tugay arasında bir tartışma çıktı. Murat Bakan, alanın tamamının yeşil alan olması gerektiğini savunurken, Tugay, “18 milyarlık bir bütçe bulsunlar. Daha önce bu alan için talep ettim ama vermediler. Yönetim sorumluluğu olmadan bu konularda ahkam kesmekle işlerin yürümeyeceğini belirtmek istiyorum” dedi.
Kamusal Alan Vurgusu
TMMOB İzmir İl Koordinasyon Kurulu, İzmir Barosu, İzmir Tabip Odası ve Buca Cezaevi Özgürleşirken Platformu, eski Buca Cezaevi alanıyla ilgili bir basın açıklaması düzenledi. Açıklama öncesinde; “Birleşe birleşe kazanacağız”, “Kurtuluş yok tek başına, ya hep beraber ya hiçbirimiz”, “Burası yeşil alan olsun”, “Sermaye elini Buca'dan çek”, “Ranta teslim olmayacağız”, “Söz, yetki, karar, İzmir halkınındır” gibi sloganlar atıldı.
Açıklamaya destek verenler arasında Demokrat Parti İzmir Milletvekili İbrahim Akın ve Dostluk ve Kültür Derneği da yer aldı. Ortak açıklamayı Şehir Plancıları Odası'ndan Ilgaz Su Aktaş okudu.
Buca Cezaevi Alanı İnsafına Terk Edildi
Eski Buca Cezaevi Ana Kapısı Önü’nde yapılan açıklamada, “2023 yılında yürütmüş olduğumuz hukuki mücadelenin sonucunda hem yüksek yoğunluklu yapılaşma öngören imar planları hem de rezerv yapı alanı kararı iptal edilmiştir. Alanın tamamı kamu yararı doğrultusunda ve talep ettiğimiz şekilde “Rekreasyon Alanı” olarak belirlenmiştir. Ancak İzmir Büyükşehir Belediyesi, kurumsal tutarlılığı gözetmeden Buca Cezaevi'nin kaderini tamamen İller Bankası’nın insafına bırakmıştır. Bu vazgeçiş, “İller Bankası talebi” ve “kamulaştırma maliyeti” gibi gerekçelerle kamuoyuna meşru gösterilmeye çalışılıyor. Ancak bu açıklamalara itibar edilmemelidir” denildi.
İmar Planı Değişikliği Hukuki Dayanaktan Yoksun
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 2022'nin Ekim ayında onaylanan imar planı değişikliklerinin iptali istemiyle birçok kuruluş ortak dava açtı. İzmir 6. İdare Mahkemesi’nin 2023 tarihli kararıyla rezerv yapı alanı iptal edildi ve İzmir 4. İdare Mahkemesi de dayanağı kalmayan imar planı değişikliklerinin iptaline karar verdi. Bilirkişi raporunda ise alanın kamusal işlevleri önceliklendirilmesi gerektiği vurgulandı.
Büyükşehir Belediyesi Kamu Yararı Düşünmüyor
2022 yılında AKP tarafından onaylanan imar planında, alanın 11.880 m²’si yeşil alan olarak ayrılırken, 42.366 m²'lik kısmı da ticaret ve konut yapılaşmasına açılmıştır. Ancak İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin onayladığı yeni planda 49.247 m²’lik rekreasyon alanı kaldırılmakta, yerinde 40.200 m² alanda konut ve ticaret yapımına olanak veren planlar yapılmaktadır. Bu durum, müteahhitlerin 2022 tarihli plana göre daha fazla inşaat alanı elde etmesine neden olmaktadır.
Buca Cezaevi Alanı Kamusal Alan Olarak Kalmalı
Buca ilçesindeki mevcut yapı kalabalığı ve kamusal alan eksikliği göz önünde bulundurulduğunda, tamamının nitelikli bir kamusal mekâna dönüştürülmesi gereken bir alanın yüksek yoğunluklu yapılaşmaya açılması ciddi bir kent suçudur. Yaklaşık 80.000 m² büyüklüğündeki Buca Cezaevi Alanı'nın yapılaşmaya açılması durumunda, Buca’da trafik yükü artacak, yüksek yapı ve nüfus yoğunluğu mevcut altyapı sorunlarını derinleştirecektir. Ayrıca bu alan, toplumsal hafızayı canlı tutacak bir mekân olmalıdır.
Yeniden Mücadele Vurgusu
İzmir Baro Başkanı Av. Sefa Yılmaz, açıklamaların ardından yaptığı değerlendirmede; “Buca Cezaevi, sadece İzmir değil, bu ülkenin toplumsal hafızasıdır. Kent mücadelesini yeniden ayağa kaldırmalıyız. Biz bir şehirde mi, yoksa bir kentte mi yaşamak istiyoruz?” dedi.
İtirazlar Devam Edecek
Ayrıca, İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 29 Ocak 2026 tarihinde onayladığı “İzmir İli, Buca İlçesi, İnönü Mahallesi sınırları içerisinde yer alan 673 ada ve diğer parseller için hazırlanan 1/5000 Ölçekli Nazım İmar Planı Değişikliği”ne de itiraz edileceği belirtildi.
