Bir dönem bahçeli evlerin vazgeçilmez unsurları olan tulumbalar, İzmir’in köklü ilçelerinden Karşıyaka’da gün geçtikçe azalmış durumda. Kentteki dönüşüm ve betonlaşma süreci, pek çok tulumbanın ya sökülmesine ya da işlevini yitirmesine neden oldu. Ancak yine de Nergiz, Bahriye Üçok, Şemikler, Bostanlı, Alaybey, Donanmacı, Yalı ve Aksoy gibi mahallelerde hâlâ bahçesinde tulumba bulunan evlere rastlamak mümkün.
Bahçeli Ev Kültürünün İzleri
Fotoğraflanan örnekler arasında yer alan bir tulumba, apartman girişinin hemen yanında bulunuyor. Beyaza boyanmış bu tulumba, küçük bir yeşil alanın kenarında yer almakta. Çevresi seramikle kaplı ve apartman cephesinin arasında geçmişten kalmış bir unsur gibi göz alıyor. Bir diğer örnek ise daha eski bir yapıya sahip ve döküm gövdesiyle dikkat çekiyor. Bu tulumba, küçük bir bahçenin ortasında, ahşap bankın yanında yer alıyor ve etrafı bitkilerle çevrili.”
Bahçeler Küçüldü, Apartmanlar Arttı
Donanmacı Mahallesi’nde yaşayan ve çocukluğunu bu sokaklarda geçiren Nilüfer Çokuslu, değişimi yakından gözlemleyenlerden biri. Çokuslu, “Biz çocukken neredeyse her bahçede bir tulumba vardı. Su kesildiğinde herkes oraya gelir, komşular bir araya gelirdi. Çocuklar tulumbanın başında oynardı. Artık çoğu yok oldu. Bahçeler küçüldü, apartmanlar arttı.” şeklinde konuştu.
Anılarımız Bu Sokaklarda
Eski Karşıyaka’yı özlemenin duygusunu paylaşan Çokuslu, “Mahalle kültürü daha güçlüydü. Herkes birbirini tanırdı. Her şey değişti ama burası hâlâ bizim mahallemiz. Karşıyaka’yı seviyoruz. Anılarımız burada.” ifadelerini kullandı.
Bir Dönem Suyun Güvencesiydi
Tulumbalar, geçmişte yalnızca bahçe sulamak için değil, aynı zamanda su kesintileri zamanında da önemli bir kaynak olarak kullanılıyordu. Komşular bu tulumbalardan su çekiyor, çocuklar yaz aylarında burada vakit geçiriyordu. İzmir’de özellikle su kesintileri sıklıkla yaşandığı dönemlerde, bu tulumbalar önemli bir alternatif olarak öne çıkıyordu. Ancak günümüzde çoğu yerde yalnızca sembolik olarak yer almakta.
Sayıları Her Geçen Gün Azalıyor
Karşıyaka’da sayıları her yıl giderek azalan tulumbalar, ilçenin eski yaşam biçimine dair önemli bir iz bırakmayı sürdürüyor. Betonlaşmanın arttığı bu bölgede, bu detaylar geçmişe ait hatıraları canlandıran unsurlar arasında yer almaktadır.
