İzmir’in Konak ilçesinde, Anafartalar Caddesi üzerinde yer alan Başdurak Camii avlusundaki Hacı Hüseyin Medresesi, 17. yüzyıldan bu yana yaşadığı yangınlar ve restorasyonlarla kentin tarihi dokusunu yansıtan önemli yapılardan biri olarak varlığını sürdürmektedir.
17. Yüzyılda İnşa Edildi
Hacı Hüseyin Medresesi, Başdurak Camii ile birlikte 1062 yılında (1651/1652) zahire tüccarı el-Hac Hüseyin b. Mehmed tarafından inşa edilmiştir. Yapı, o dönemdeki Cami Atik Mahallesi’nde, sıra mahzenlerinin yakınında yer alıyordu. Medrese ve cami, uzun yıllar boyunca banisinin ismiyle anılmıştır.
Başdurak İsmi Nasıl Ortaya Çıktı?
19. yüzyılın başlarından itibaren yapı için Başdurak veya Başoturak isimlerinin kullanılmaya başlandığı bilinmektedir. 1916 tarihli bir belgede Başoturak’ta Hacı Hüseyin Camii ifadesinin yer alması, bu adın resmi kayıtlara geçmesini sağladı. Zamanla bu isim, cami ve medreseyle özdeşleşti.
Büyük İzmir Yangını Yapıyı Yok Etti
1717 tarihli vakfiye kayıtları, cami bünyesinde kıraat eğitimi verilen bir medresenin bulunduğunu göstermektedir. Bu durum, yapının darülkurra niteliği taşıdığını ortaya koymaktadır. Ancak, 8 Temmuz 1742'de meydana gelen ve 48 saat süren büyük yangın, cami ve medreseyi tamamen yok etti. İzmir’in büyük kısmını etkileyen bu felaket, kaynaklarda harîk-i kebîr olarak anılmıştır.
8 Yıl Sonra Yeniden İnşa Edildi
Yangından 8 yıl sonra, 1750 yılında cami ve medrese yeniden inşa edildi. Hüseyin Efendi’nin torunları olan Şeyh Mehmedzade Mehmed Emin Efendi ile Ahmed Efendi, vakfa ait arsa üzerinde yapıları aynı şekilde yeniden kurmuşlardır. Bu süreçte vakıf dükkanları da yeniden yapılmıştır. Vakfiye düzenlemeleriyle müderrislik, imamlık ve vaizlik gibi görevlerin Hüseyin Efendi’nin soyundan gelen ehil kişilere verilmesi şartı koşulmuştur. 1784 yılında Ahmed Said Efendi tarafından ikinci kez onarılan yapı, bünyesine dükkanlar, kahvehaneler ve sebilhaneler de eklemiştir. Bu yapılar, o dönemde görev yapanların maaşlarının karşılanmasını sağlamıştır.
Günümüzde de Ziyaret Ediliyor
Hacı Hüseyin Medresesi, günümüzde Konak ilçesindeki Başdurak Camii avlusunda varlığını sürdürüyor. Konak Meydanı’ndan kısa bir yürüyüşle ya da Kemeraltı yönüne giden toplu taşıma araçlarıyla medreseye ulaşmak mümkündür. Medrese, üç asırlık tarihi birikimiyle İzmir’in merkezinde ziyaretçilerini ağırlamaya devam etmektedir.
