İzmir'de 1966 yılında mimari proje yarışması ile tasarlanan ve Konak Atatürk Meydanı'nda önemli bir yere sahip olan İzmir Büyükşehir Belediyesi Ana Hizmet Binası'nın deprem sonrası yıkımı ve yeniden yapım süreci tartışmalara neden oldu.
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB), konuya ilişkin yaptığı açıklamada, kamusal bir yapının planlanmasında bağlam ve ihtiyaç programlarının kritik önem taşıdığına vurgu yaparak, “Bağlam, yapının çevresiyle kurduğu fiziksel ve kültürel ilişkiyi tanımlarken, ihtiyaç programı mekânsal gereklilikleri ortaya koyar. Bu iki unsur, kentli adına tartışılmadan hayata geçirilen bir yapı, kabul edilemez” ifadelerini kullandı.
Odadan yapılan açıklama şu şekilde:
Büyükşehir Belediyesine Süreç Dâhil Olma Çağrısı
“Yapılacak yeni proje hakkında henüz yeterli bilgi bulunmadığı vurgulandı. Mimarlar Odası, İzmir Büyükşehir Belediyesi'ni süreci daha şeffaf hale getirmeye, tasarım raporlarını kamuoyuyla paylaşmaya ve meslek odaları ile uzmanları sürece dahil etmeye çağırdı.
Tarihî ve Kamusal Önemi Olan Bir Yapı
İzmir Büyükşehir Belediyesi Ana Hizmet Binası, 1966 yılında mimari proje yarışması ile tasarlanmış ve Konak Atatürk Meydanı'nda kentin kamusal belleğinde önemli bir rol oynamıştır. 30 Ekim 2020 İzmir Depremi sonrası az–orta hasarlı olmasına rağmen, bilimsel ve mesleki uyarılar dikkate alınmadan yıkılmıştır. Mimarlar Odası İzmir Şubesi, koruma, güçlendirme ve yarışma dahil tüm seçeneklerin tartışılması için girişimlerde bulunmuş ancak bina yıkılmıştır.
Belirsizliğe Terk Edilen Kamusal Alan
Yıkımın ardından İzmir'in önemli kamusal alanlarından biri uzun süre belirsizliğe bırakılmıştır. “Önce yık, sonra düşün” anlayışıyla yürütülen süreç, kamusal sorumlulukla bağdaşmamaktadır.
Şeffaflıktan Uzak Yeniden Yapım Süreci
Yeni yönetim, alanın yeniden yapılandırılması için çalışmalara başlamıştır ancak süreç kapalı, şeffaflıktan uzak ve katılımcılığa kapalı bir anlayışla yürütülmektedir. Mimarlık meslek ortamı, uzmanlar ve kentliler bu süreçten tamamen dışlanmıştır.
Proje Seçimi ve İhtiyaç Programı Hakkında Bilinmezlik
Projenin nasıl elde edildiği, proje ekibinin hangi yöntemle seçildiği ve tasarım ekibine iletilen kamusal, mekânsal ve yönetsel talepler hala açıklanmamıştır.
Bağlam ve İhtiyaç Programının Önemi
Mimari projelerde bağlam ve ihtiyaç programı hayati öneme sahiptir. Hazırlanan ilk proje, bağlam ile kurduğu ilişkideki aksaklıklar nedeniyle Koruma Bölge Kurulu’ndan olumsuz bir yanıt almış; ihtiyaç programı ise yalnızca birkaç mekânsal anlatı ile sınırlı kalmıştır. Yapının çevresiyle ve kentle olan ilişkisi belirsizdir.
Şeffaflık ve Katılımcılık Talebi
Kamusal bir yapının, uzman görüşü alınmadan ve kentlilerle tartışılmadan ruhsatlandırılması tarihi bir hata olarak değerlendirilmektedir. Mimarlar Odası, İzmir Büyükşehir Belediyesi'ni süreci şeffaflaştırmaya, projeyi ve tasarım raporlarını kamuoyuyla paylaşmaya, meslek odalarını ve uzmanları dâhil etmeye çağırmaktadır.
Demokratik Kent Kültürü İçin Zorunluluk
Kamusal yapı üretimi, yarışma, şeffaflık ve katılımcılıkla hayata geçirilmelidir. Yapının gerçekleştirilme şekli, sadece yapının kendisi değil, aynı zamanda İzmir'in kent kültürü açısından da önemlidir. Sürecin tartışmaya açılması ve kentle paylaşılması bir tercih değil, zorunluluktur. TMMOB Mimarlar Odası İzmir Şubesi 48. Dönem Yönetim Kurulu.
Mimarlar Odası Yarışma Düzenlemişti
30 Ekim 2020'de yaşanan deprem sonrası az–orta hasarlı olduğu belirtilen bina, uzmanların uyarılarına rağmen yıkılmıştır. Mimarlar Odası İzmir Şubesi, bu süreç boyunca koruma, güçlendirme ve mimari yarışma gibi alternatiflerin değerlendirilmesi için çaba göstermiştir. Proje için bir yarışma düzenlemiş ancak bu çabalar sonucu değiştirmemiştir ve bina yıkılmıştır.
