Uzay yolculuklarının sınırları zorlandıkça, bilim insanları insan bedeninin ve zihninin bu sıra dışı ortama nasıl tepki verdiğini daha iyi anlamaya çalışıyor. Amaç, bu etkileri en aza indirerek uzun süreli görevleri mümkün kılmak.
Uzay, insan vücudu için alışılmış bir ortam değildir. Yerçekiminin azalması ya da tamamen ortadan kalkması; kemik yoğunluğunda düşüşe, beyin-omurilik sıvısının yeniden dağılmasına ve kalp fonksiyonlarında değişimlere neden olabilir. Üstelik farklı yerçekimi seviyeleri arasında geçiş yapmak bile dengeyi bozarak hareket hastalığını tetikleyebilir.
Uzmanlara göre, bu sorunlara çözüm bulmak özellikle Ay ve Mars görevleri için kritik önem taşıyor. Çünkü düşük yerçekimi, zamanla kalp ve damar sistemini de etkileyerek kan pıhtılaşması, ritim bozuklukları ve tansiyon düşüklüğü gibi riskleri artırabiliyor.
Yapılan ölçümler, dört ila altı ay süren görevlerde kemik yoğunluğunun her ay yaklaşık %1 ila %1,5 oranında azaldığını gösteriyor. Ayrıca uzun süreli ağırlıksızlık, vücut sıvılarının yukarı doğru yer değiştirmesine yol açarak görme problemlerine ve kafa içi basınç artışına neden olabiliyor. Bu durum, “uzay uçuşuna bağlı nöro-oküler sendrom” olarak tanımlanıyor.
Bilim insanları, uzayın insan evriminin şekillendiği koşullardan oldukça farklı olduğunu vurguluyor. Bu nedenle, uzay yolculuğu sırasında insan bedeninde meydana gelen değişimler dikkatle inceleniyor.
UZAY YOLCULUĞUNDA İLK ETKİLER
Kalkıştan Sonraki İlk 10 Saniye: Bilinç Kaybı Riski
Roket hızla yükselirken maruz kalınan G-kuvveti, vücudu adeta koltuğa yapıştırır. Bu sırada hissedilen ağırlık normalin birkaç katına çıkar. Kan, yerçekiminin etkisiyle ayaklara doğru çekilirken beyne giden akış azalabilir. Bu durum, yeterli kan basıncı sağlanamazsa kısa süreli bilinç kaybına yol açabilir.
Kalkıştan Yaklaşık 10 Dakika Sonra: Bulantı
Uzayda yerçekiminin azalması, iç kulaktaki denge sistemini şaşırtır. Bu da yön duygusunun bozulmasına, koordinasyon kaybına ve mide bulantısına neden olur. “Uzay tutması” olarak bilinen bu durum, astronotların görevlerini yerine getirmesini zorlaştırabilir.
İlk 2 Gün: Yüzde Şişme ve Basınç Hissi
Yerçekimi ortadan kalktığında vücut sıvıları yukarı doğru hareket eder. Bu da yüzde şişkinlik ve burun tıkanıklığı hissine yol açar. Aslında bu durum, Dünya’daki uzun yolculuklarda ayakların şişmesine benzer; ancak uzayda etkisi ters yönde, baş bölgesinde görülür.
Kaynak: EuroNews
