İzmir’in Buca ilçesinde bulunan Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Dokuzçeşmeler Yerleşkesi, Türkiye’de eşine rastlanmayan özel bir müzeye ev sahipliği yapıyor. Bayrakbilim ve Türk Bayrakları Müzesi, ay-yıldızlı bayrağın tarihini belgeler, nesneler ve fotoğraflar aracılığıyla ziyaretçilere anlatıyor. Ulusun ortak belleğinde derin izler bırakan Türk bayrağının hikâyesi, bu müzede adım adım keşfediliyor.
Dokuz Eylul Üniversitesi’ne (DEÜ) bağlı olarak hizmet veren müze, 9 Eylül 2020 tarihinde kapılarını açtı. Türkiye’de henüz akademik bir bilim dalı olarak kabul edilmeyen veksilloloji, yani bayrakbilim alanında kurulan bu müze, ülke genelinde ilk ve tek olarak öne çıkıyor.
MİMARİYLE BAŞLAYAN BİR YOLCULUK
Buca’nın Dokuzçeşmeler bölgesinde yer alan müze, ziyarete gelenleri girişte etkileyen mimarisiyle karşılıyor. Ay-yıldız formunda dizayn edilmiş bitkiler, tarihi bir çeşme ile birlikte sergilenen Türk devletlerine ait bayraklar, müze atmosferini daha ilk adımda hissettiriyor. Gönderlerde dalgalanan Türk bayrakları ise ziyaretçileri karşılayan simgeler arasında bulunuyor.
1890’lı yıllarda Yunan asıllı İngiliz Barff Ailesi tarafından inşa edilen yapı, Levanten mimarisinin karakteristik unsurlarını barındırıyor. Yaklaşık 130 yıllık köşk, geçmişte eğitim kurumu, müdürlük, dekanlık ve sosyal tesis olarak kullanıldı. Günümüzde ise kültürel mirasın önemli duraklarından biri olarak işlev görüyor.
BİR FİKİRDEN ULUSAL HAFIZAYA
Bayrakbilim ve Türk Bayrakları Müzesi, DEÜ Güzel Sanatlar Fakültesi Grafik Bölümü Öğretim Görevlisi ve grafik tarihi uzmanı Ömer Durmaz’ın düşüncesiyle hayata geçirildi. Türkiye’de ulusal bir bayrak müzesinin eksikliğini fark eden Durmaz’ın girişimi, DEÜ’nün çok paydaşlı Bilimsel Araştırma Projesi (BAP) desteğiyle Temmuz 2020’de resmi hale geldi. Yaklaşık iki ay süren hazırlıkların ardından müze, 9 Eylül 2020’de ziyarete açıldı.
Özel müze statüsündeki müzenin koleksiyonu, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın denetimi altında belgelenmekte, korunmakta ve sergilenmektedir.
TARİHİN SESSİZ TANIGI: EYLÜL KÖŞKÜ
Buca Dokuzçeşmeler’de konumlanan müze, 1890’lı yıllarda inşa edilen ve Levanten mimarisinin izlerini taşıyan Eylül Köşkü içerisinde bulunmaktadır. Girişindeki ay-yıldız formunu yansıtan bahçe ve Türk devletlerine ait bayrakların sıralı yerleşimi, ziyaretçileri içeri girmeden milli duygularla karşılıyor.
‘GAZİ BAYRAKLAR’ VE GÖREV YAPMIŞ SEMBOLLER
Müzenin içeriği, sadece görsel bir sergide bulunmanın ötesine geçiyor. Ziyaretçiler, bayrağın tarihsel ve duygusal yolculuğuna tanıklık etme fırsatı buluyor. Giriş katında “Ay Yıldız Salonları” ve “Türk Bayrakları Salonu” bulunurken, birinci katta sergi salonu, Bayrakbilim Salonu, çocuk atölyesi ve kütüphane yer almakta.
Müzede dikkat çeken bölümlerden biri, “gazi bayraklar” adı verilen koleksiyon. Kurtuluş Savaşı sırasında kullanılan Türk bayrakları, 9 Eylül 1922’de İzmir’in kurtuluşunda dalgalanan bayraklar ve Kıbrıs Barış Harekâtı’na ait bayraklar bu koleksiyonda sergileniyor. Ayrıca Anıtkabir, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi ve sınır karakollarında görev yapmış bayraklar da burada yer almakta.
MÜZEDE ÖNE ÇIKAN KOLEKSİYONLAR
Gazi Bayraklar: Kurtuluş Savaşı, Kıbrıs Barış Harekâtı ve hudut karakollarında görev yapmış, üzerinde tarih ve savaş izlerini barındıran bayraklar.
Tarihi Belgeler ve Efemeralar: Ay-yıldız motifli kartpostallar, afişler ve grafik tarihi uzmanı Ömer Durmaz’ın katkılarıyla bir araya getirilen nadir nesneler.
Multivizyon Alanı: Türk devletleri bayraklarının gelişim sürecini teknolojik imkanlarla anlatan özel bir salon.
Eğitim ve Atölye: Üst katta çocuklar için hazırlanmış bayrak boyama ve öğrenim alanları ile zengin bir ihtisas kütüphanesi.
HİKAYESİ OLAN ESERLER
Müze Müdürü ve DEÜ Efes Meslek Yüksekokulu Öğretim Görevlisi Nurcan Durmaz’a göre, bu müzede dikkati çeken unsur eserlerin maddi değeri değil, taşıdıkları hikâyeler ve tanıklıklardır. Milli Mücadele döneminde büyükanneler tarafından elde dikilen bayraklar, savaş izlerini taşıyan kumaş ve kanlı bayraklar, ziyaretçilerin en çok etkilendiği öğeler arasında yer alıyor.
Müzede ayrıca kartpostallar, afişler, ay-yıldız motifli objeler ve efemeralar da mevcuttur. Koleksiyonun önemli bir kısmı Haluk Perk Vakfı iş birliğiyle sağlanırken, Ömer Durmaz ve merhum Şükrü Tül’ün koleksiyonları da müzede sergilenmektedir.
BAĞIŞLARLA BÜYÜYEN BİR MÜZE
Bayrakbilim ve Türk Bayrakları Müzesi, bireysel ve kurumsal bağışlara açıktır. Vatandaşlar, aile yadigârı bayrakları veya ay-yıldız temalı eserleri müzeye bağışlayabilmektedir. Bağışlanan eserler, yönetim kurulu onayının ardından bağışçı adıyla kayıt altına alınır ve sergilenir.
Müze, modern müzecilik anlayışına uygun olarak iklimlendirme, ışık ve nem kontrolü gibi koruma standartlarıyla tasarlanmıştır. Organik ve inorganik eserler için özel arşiv alanları da mevcuttur.
ÇOCUKLARA ÖZEL ATÖLYELER VE KÜTÜPHANE
Müzenin üst katında, çocuklar için düzenlenen atölye alanları, bayrakların renklerini, sembollerini ve anlamlarını oyunlarla öğretmektedir. Ayrıca müze bünyesinde, Milli Mücadele, Çanakkale Savaşları ve Atatürk temalı eserlerin yer aldığı bir ihtisas kütüphanesi de bulunmaktadır.
ZİYARETÇİ SAYISI HER YIL ARTMAKTA
Kuruluşunun beşinci yılını geride bırakan müze, 2025 yılında yaklaşık 8 bin ziyaretçiyi ağırladı. Yerel turların programında yer alan müze, özellikle milli bayram dönemlerinde yoğun ilgi görmektedir. Multivizyon gösterileriyle Türk devletleri bayraklarının anlatıldığı alan, ziyaretçilerin en çok etkilendiği yerlerden biridir.
ZİYARET BİLGİLERİ
Bayrakbilim ve Türk Bayrakları Müzesi, hafta içi günlerde ücretsiz olarak ziyaret edilebilmektedir. Cumartesi günleri rezervasyonla gezilebilen müze, pazar günleri kapalıdır. Buca Tınaztepe hattındaki toplu taşıma araçlarıyla ulaşım sağlanabilir. Tarihi yapı olması nedeniyle üst katlara erişim engelli bireyler için sınırlıdır.
Hafta İçi: Müze ücretsiz olarak ziyarete açıktır.
Cumartesi: Sadece randevu ve rezervasyon sistemiyle gezilebilmektedir.
Pazar: Müze pazar günleri kapalıdır.
Ulaşım: Buca Tınaztepe hattındaki toplu taşıma araçlarıyla kolay erişim sağlanabilir.
