İzmir’in Foça ilçesinde, deniz manzarasına hakim bir burunda konumlanan dış kale, halk arasında “Ceneviz Kalesi” olarak bilinmektedir. 1698 yılında Osmanlılar tarafından askeri savunma amacıyla inşa edilen bu yapı, zamanla harap olmuş ve günümüzde yalnızca duvar kalıntılarıyla hatırlanmaktadır.
İnşa Tarihi ve Amaç
Foça’nın güneybatısındaki burunda yer alan dış kale, tarih kaynaklarına göre Osmanlılar tarafından 1698 yılında Venedik tehditlerine karşı inşa edilmiştir. Yeni Kale (Cedit Kale) olarak da adlandırılan yapının mimarı, askeri strateji gereği kıyıya paralel bir savunma hattı oluşturmuştur. Kalenin doğusunun anakaradan büyük bir hendekle korunması dikkat çekicidir.
Mimari Özellikler ve Yapım Tekniği
Denize bakan konumuyla kesme ve moloz taşlardan inşa edilen kalenin yapısı, Osmanlı savunma mimarisinin karakteristik özelliklerini taşımaktadır. Ayrıca, kalede Osmanlı dönemine ait bir hamam kalıntısı da bulunmaktadır, bu da yapının sadece bir askeri üs değil, aynı zamanda günlük ihtiyaçları karşılayan bir kompleks olduğunu göstermektedir.
Yanlış Bilinen Ceneviz Bağlantısı
Foça halkı tarafından sıkça “Ceneviz Kalesi” olarak adlandırılan bu yapının, tarihsel kayıtlara göre Cenevizlilere ait olmadığı ortaya çıkmıştır. Cenevizlilerin 13. yüzyılın sonlarında bölgede sur onarımları yapmış olsalar da, dış kalenin inşa tarihi Osmanlı dönemine aittir.
Su Altındaki İzler ve Askeri Kalıntılar
Foça açıklarında düzenlenen su altı arkeolojik kazılarda, kaleye ait olduğu düşünülen taş gülleler bulunmuştur. Bu güllelerin, savunma sırasında düşman gemilerine atıldığı düşünülmektedir. Bu bulgular, kalenin savaş zamanlarında aktif şekilde kullanıldığını ve askeri operasyonlarda önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Tarihi surların devamı olan bu yapılar, Antik Phokaia kenti surları, Maltepe Tümülüsü ve Eski Hükümet Konağı’ndan geçerek Athena Tapınağı çevresine uzanmaktadır. Bu surların özellikle liman kutsal alanı üzerindeki kısımları, Roma, Ceneviz ve Osmanlı dönemlerinde onarılarak günümüze gelmiştir. Dış Kale, Foça kıyılarında bu tarihsel sürekliliğin bir parçası olarak dimdik durmaktadır.
Kaleburnu Tarihi Kaleler’e Nasıl Gidilir?
İzmir merkezden özel araçla ulaşmak isteyenler O-33 otoyolu üzerinden Hilal yönüne devam etmeli ve Hatundere hedefine ulaşmak için D550, O-30 ve O-33 güzergahlarını izlemelidir. Ardından Foça’ya ulaşmak için İzmir – Foça Yolu Cd., Foça İzmir Karayolu ve Hacı Limanı Küme Evler Sk. rotasına geçeceksiniz. Alternatif bir güzergah olarak D550 üzerinden Arabayla D550, İzmir Çevre Yolu/O-30/E87, 9 Eylül Cd., Kaynaklar Cd., ve Çiğli Foça Yolu’ndan Kemal Atatürk hedefine geçiş yaparak Hacıveli yönünde devam edebilir, ardından Foça İzmir Karayolu’nda ilerleyerek hedefinize ulaşabilirsiniz.
Toplu taşıma ile gitmek isteyenler için İZBAN ile direkt ulaşım bulunmamaktadır. Ancak en yakın istasyon olan Hatundere İstasyonu’nda inerek, ESHOT otobüsleri veya dolmuşlarla devam edebilirler. ESHOT otobüsleri ile ulaşmak isteyenler için hizmette sunulan hatlar şunlardır:
- 660 Yeni Foça – İzmir Otogar
- 661 Yeni Foça – Aliağa
- 664 Yeni Foça – Eski Foça
- 665 Yeni Foça – Siteler
- 666 Yeni Foça – Kozbeyli
- 744 Foça – Hatundere Aktarma Merkezi
- 745 Yeni Foça – Biçerova Aktarma Merkezi
- 750 Yeni Foça – Ulukent Aktarma Merkezi 2
