Uganda’daki Kibale Ulusal Parkı’nda yıllar boyunca tek bir topluluk olarak yaşayan şempanzeler, beklenmedik bir şekilde ikiye bölündü ve birbirlerine karşı ölümcül saldırılar başlattı.
Araştırmacılar, bu süreci “insanlardaki iç savaşın doğadaki karşılığı” olarak değerlendiriyor.
Uzun yıllar boyunca birlikte hareket eden, birbirlerini temizleyen ve aynı bölgede yaşayan şempanzeler, 2015 yılında aniden iki gruba ayrıldı. Michigan Üniversitesi’nden antropolog John Mitani, o anları “tam bir kaos” olarak tanımladı ve şu ifadeleri kullandı:
“Birbirlerine bağırmaya ve kovalamaya başladılar. Bir anda her şey değişti.”
Araştırmacılar, üç yıl boyunca iki grup arasındaki sosyal bağların nasıl çözüldüğünü gözlemledi. 2018’e gelindiğinde artık iki grup tamamen ayrılmış, aynı alanı kullanmayı bırakmış ve birbirlerine karşı sistematik saldırılar başlatmıştı.
ÖLENLERDEN 19'U YAVRU
“Batı” ve “Merkez” Ngogo şempanzeleri olarak adlandırılan bu iki grup arasındaki çatışmalarda en az 28 şempanze hayatını kaybetti. Ölenler arasında 19 yavru da bulunuyor.
BirGün'ün haberine göre, saldırıların son derece vahşi olduğu belirtiliyor. Batı grubuna ait şempanzelerin, Merkez grubundaki dişilerin yavrularını koparıp öldürdüğü, yetişkin erkeklere ise toplu halde saldırdığı kaydedildi.
“ORGANİZE BİR ŞİDDET VAR”
Araştırmacı Aaron Sandel, bu saldırıları şöyle anlattı: “Beş ya da on şempanze bir araya gelip hedeflerini yere yatırıyor, ısırıyor, tekmeliyor ve sürüklüyor. Son derece organize bir şiddet söz konusu.”
Dikkat çeken bir diğer nokta ise saldırıların tek taraflı olması. Başlangıçta daha küçük olan Batı grubu, zamanla güçlenerek saldırıların tamamını gerçekleştiren taraf haline geldi. Batı grubunun nüfusu 76’dan 108’e yükselirken, Merkez grubunun sayısı giderek azaldı.
Bilim insanları bu bölünmenin nedenlerini araştırırken birkaç önemli faktöre dikkat çekiyor. Normalde 50 civarında olan şempanze topluluklarının aksine, Ngogo grubunun yaklaşık 200 bireyden oluşması, sosyal bağların zayıflamasına ve rekabetin artmasına yol açmış olabilir.
YENİ LİDER DENGELERİ DEĞİŞTİRMİŞ OLABİLİR
Ayrıca bölünmeden önce bazı kilit erkek şempanzelerin ölmesi ve 2015 yılında yeni bir “alfa” liderin ortaya çıkması da dengeleri bozmuş olabilir.
Bu olay, şempanzelerde gözlemlenen ilk büyük çaplı iç çatışma değil. 1970’lerde Jane Goodall tarafından Tanzanya’daki Gombe Ulusal Parkı’nda gözlemlenen ve “Dört Yıl Savaşı” olarak adlandırılan benzer bir süreçte, bir grup şempanze diğerini tamamen yok etmişti.
Araştırmacılara göre bu tür olaylar nadir olsa da şempanze davranışının bir parçası.
“İNSANLAR İÇİN MESAJ TAŞIYOR”
Uzmanlar, bu olayın insanlar için de önemli bir mesaj taşıdığı görüşünde. Şempanzelerde din, ideoloji ya da etnik kimlik gibi unsurlar bulunmamasına rağmen, sosyal bağların zayıflaması ve grup içi rekabetin artması ölümcül çatışmalara yol açabiliyor.
Bu durum, insanlardaki iç savaşların da yalnızca kültürel farklılıklarla açıklanamayacağını düşündürüyor.
Ancak Mitani’ye göre önemli bir fark var: “İnsanlar olarak biz değiştik. Son derece işbirlikçi bir türüz. Tanımadığımız insanlara bile yardım edebiliyoruz. Şempanzelerde bunu görmüyoruz.”
Araştırmacılar, küçük uzlaşma ve yeniden bağ kurma adımlarının bile büyük çatışmaları önleyebileceğini vurguluyor.
Öte yandan uzmanlar, Merkez grubunun geleceği konusunda karamsar. Çok sayıda yavrunun öldürülmesi ve dişilerin karşı gruba katılması nedeniyle, bu grubun yok olma riskiyle karşı karşıya olduğu belirtiliyor. Mitani, “Gördüğümüz şey bir yok oluş süreci olabilir” ifadelerini kullanıyor.
