Türkiye'de gelir eşitsizliği: En büyük kırılma ne zaman yaşandı?

Türkiye’de gelir eşitsizliğinin uzun süredir Avrupa ve ABD’nin üzerinde seyrettiği bilinirken, son yıllarda uygulanan makroekonomik politikaların etkisiyle eşitsizlikte görülen artış dikkat çekici boyutta oldu. Prof. Dr. Hasan Tekgüç’ün “2021-2022 yıllarında Türkiye’de gelir dağılımı görülmemiş düzeyde bozuldu” başlıklı çalışmasına göre, 2022 yılında Türkiye’de gelir dağılımı bozukluğu Brezilya seviyesine ulaştı.

ANKETLER YÜKSEK GELİRLERİ YAKALAYAMIYOR

Gelir eşitsizliğinin ölçümünde temel veri kaynağı olan hanehalkı anketlerinin, yüksek gelir gruplarını yeterince kapsayamadığı belirtilen çalışmada, özetlenen sorunlar arasında seyrek görülen grupların temsil edilememesi, yüksek gelirli hanelerin ankete katılmaması ve gelir beyanındaki eksiklikler yer alıyor.

Ekonomim'den Şeyda Uyanık'ın haberine göre, çalışmada, TÜİK anketlerinin ücret ve emekli gelirlerini yüzde 85-95 oranında ölçebildiği, ancak faiz ve kâr gibi gelirleri yüzde 9-40 arasında yakalayabildiği ortaya konurken, bu durumun, eşitsizlik ölçümlerinin sistematik olarak düşük çıkmasına yol açtığı ifade ediliyor.

MAKRO VERİLERLE UYUMLU SEYİR

Gelir ve Yaşam Koşulları Anketi (GYKA) ile makro verilerin karşılaştırıldığı analizde, 2005-2010 döneminde yatay seyir, 2011-2019 arasında kademeli artış, 2021-2022’de hızlı düşüş ve 2023-2024’te yeniden artış gözlemlendi.

Bu değişimde, işgücü gelirlerinin payının azalması ve sermaye gelirlerinin artması belirleyici oldu. Özellikle 2021 ve 2022 yıllarında şirket kârlarının yükseldiği ve bu gelirlerin anketlerde eksik ölçüldüğü belirtildi.

2021-2023 DÖNEMİ ÖNE ÇIKTI

Analizde en dikkat çekici dönem olarak 2021-2023 arası öne çıktı. Bu dönemde sabit gelirli kesimlerin gelirlerinin eridiği, buna karşılık kâr ve rant gelirlerinin arttığı kaydedildi.

2022 yılında en yüksek gelir grubunun ortalama geliri, en düşük yüzde 50’nin gelirinin 15 katına kadar yükseldi. Aynı dönemde orta gelir grubuna göre fark da belirgin şekilde arttı.

GELİR FARKI BÜYÜDÜ

Verilere göre, Türkiye’de en yüksek gelir grubuyla diğer kesimler arasındaki fark oldukça yüksek seviyelere ulaştı. 2005-2020 döneminde en üst yüzde 10’un geliri alt yüzde 50’nin 11-12 katı seviyesindeyken, bu fark 2022’de daha da açıldı.